Igre sa mađarskim kartama: špil, bela, šnaps, ulti i druge

Mađarske karte, kod nas često zvane mađarice, su špil od 32 karte sa četiri boje: srce, zelena (list), žir i bundeva. Umesto dame i žandara iz francuskog špila imaju gornjeg i donjeg, a asovi prikazuju četiri godišnja doba. Najpoznatija igra koja se kod nas igra ovim kartama je bela, a u Mađarskoj se najviše igra ulti. Igraju se i šnaps za dvoje, žiroš i lorum.

Opis špila prati enciklopedijski pregled mađarske, takozvane Tel šare (Vikipedija, članak „Tell pattern“), osnove bele hrvatsku Vikipediju (članak „Belot“) i naša pravila belota, a šnaps, ulti, žiroš i lorum opise na pagat.com, sajtu posvećenom pravilima kartaških igara (sve provereno 20. 10. 2026.). Pravila kartaških igara razlikuju se od društva do društva, pa pre igre dogovorite ona koja važe za vaš sto.

Šta su mađarske karte

Mađarski špil ima 32 karte, po osam u svakoj od četiri boje. Za razliku od francuskih karata (herc, karo, pik i tref), boje su nemačke:

Boja kod nas	Mađarski naziv	Odgovara francuskoj boji (u beli)
Srce (crvena, herc)	piros	herc
Zelena (list)	zöld	pik
Žir	makk	tref
Bundeva (tikva, zvono)	tök	karo

U svakoj boji su as, kralj, gornji, donji, desetka, devetka, osmica i sedmica. Gornji i donji odgovaraju dami i žandaru iz francuskog špila: u beli se gornji obično zove baba ili dama, a donji dečko. Karte nemaju konja, kakav postoji u nekim drugim evropskim špilovima.

Prve takve karte napravio je oko 1835. Jožef Šnajder iz Pešte. Na gornjima i donjima su likovi iz drame Fridriha Šilera „Viljem Tel“, pa se šara zove Tel šara: na gornjem žiru je sam Viljem Tel. Prema istom izvoru, priča o uspešnoj pobuni protiv Habzburga omogućila je da se u vreme mađarskog otpora habzburškoj vlasti izbegne cenzura. Asovi umesto znaka boje imaju prizore četiri godišnja doba. U Mađarskoj se ovaj špil prodaje samo sa 32 karte, a u Austriji i drugim zemljama nekadašnje Austrougarske postoje i verzije sa 33 i 36 karata.

Bela

Bela, poznata i kao belot, najčešće se igra u četvoro, u dva para, sa 32 karte, a mađarice su kod nas najčešći špil za nju. Svaki igrač dobija po šest karata, a po dve ostaju u talonu i podižu se posle izbora aduta. Reč talon označava upravo te karte, a ne vrstu špila.

Najvažnije u beli je da adut boduje drugačije od ostalih boja: dečko (donji) u adutu vredi 20, a devetka 14, dok u ostalim bojama dečko vredi 2, a devetka ništa. As vredi 11, desetka 10, kralj 4, a baba (gornji) 3. Zbir svih karata je 152, a sa 10 bodova za poslednji štih jedna partija bez zvanja vredi 162. Kralj i baba u adutu čine zvanje „bela“ od 20 bodova. Par koji je odredio adut mora da osvoji više od polovine bodova, inače „pada“, a partija se najčešće igra do 1001.

Cela pravila, sa zvanjima, primerom bodovanja i izborom aduta, opisana su u tekstu belot (bela) pravila.

Šnaps

Šnaps (na nemačkom Schnapsen, poznat i kao 66) je igra za dva igrača. Igra se sa samo 20 karata: as, desetka, kralj, gornji i donji u svakoj boji, pa se mađarski špil lako skrati. Karte vrede: as 11, desetka 10, kralj 4, gornji 3, donji 2.

Cilj je da prvi skupite 66 bodova od odnetih karata i parova. Kralj i gornji iste boje čine par, koji vredi 20, a u adutu 40, ali se računa tek kada igrač odnese bar jedan štih. Igrač na potezu može i da „zatvori“ talon: okrene adutsku kartu i od tada mora da dođe do 66 samo sa kartama iz ruke.

Partije se broje u poenima igre: svaki igrač počinje od 7 i odbrojava nadole. Pobeda donosi 1 poen ako protivnik ima bar 33 boda, 2 ako ima manje od 33, a 3 ako nije odneo nijedan štih. Pobednik je onaj ko prvi stigne do nule. Bodovi se ne zapisuju, nego pamte, pa je šnaps i dobra vežba pamćenja.

Ulti

Ulti je, prema pagat.com, najpopularnija kartaška igra u Mađarskoj, a van nje malo poznata. Igraju je tri igrača sa 32 mađarske karte. Igrač koji pobedi u licitaciji igra sam protiv druge dvojice.

Najprostija igra zove se parti: igrač mora da odnese više bodova od protivnika, što bez parova znači najmanje 50 od 90. Bodove nose samo asovi i desetke, po 10, i poslednji štih, još 10. Kralj i gornji iste boje čine par od 20, a u adutu od 40. Igra po kojoj je ulti dobio ime je obaveza da se poslednji štih odnese adutskom sedmicom.

Žiroš (zsírozás)

Žiroš je mađarska igra za dva ili četiri igrača; u četvoro se igra u dva stalna para. Igra se sa 32 karte, a bodove nose samo asovi i desetke, po 10, ukupno 80. Te karte se na mađarskom zovu „zsír“ (mast), jer su to „masne“ karte koje nose bodove; ne treba ih mešati sa bojom žir.

Svako dobija po četiri karte, a ostatak je talon. Štih ne odlučuje boja, nego vrednost: štih nosi poslednja odigrana karta iste vrednosti kao prva, a sedmica može da zameni bilo koju vrednost. Posle svakog štiha igrači dopunjuju ruku iz talona do četiri karte, počev od onoga ko je odneo štih. Igrač koji je počeo štih i gubi ga može da stane ili da nastavi kartom iste vrednosti ili sedmicom.

Strana sa 40 do 70 bodova dobija 1 poen, sa svih 80 bodova 2, a ako je odnela i sve štihove 3. Pri 40 prema 40 pobeđuje strana sa poslednjim štihom. Igra se do 5 poena, ili do 10 za dužu partiju.

Lorum

Lorum je mađarska igra za četvoro u kojoj se igra niz od sedam različitih zadataka, istim redom: ne nositi srca, ne nositi gornje, ne nositi štihove, slagati nizove od četiri karte, igrati karte redom bez obzira na boju, ne odneti štih sa kraljem srca i na kraju „lorum“, slaganje karata po bojama kao u dominama. Za svaki zadatak postoji posebno bodovanje kaznenim poenima, pa je lorum dobra igra za duže druženje u istom društvu.

Pregled drugih igara sa kartama, od remija i tablića do preferansa, je na stranici kartaške igre.

Česte zabune

• „Talon karte“ nije naziv špila: talon su karte koje u igri ostanu po strani, posle deljenja.
• Boje nisu „zelena, plava, crvena i žuta“: boje su srce, zelena, žir i bundeva.
• U špilu nema konja: slike su kralj, gornji i donji.
• U beli kralj i baba ne vrede 40: kao zvanje (bela) vrede 20, i to samo u adutu; pojedinačno kralj vredi 4, a baba 3.

Česta pitanja